مطالعات جمعیتی

مطالعات جمعیتی

کاربرد روش بیوگی در برآورد مرگ‌ومیر بزرگسالان در ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دوره دکتری جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران؛ کارشناس پژوهشی، گروه مطالعات خانواده، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران. (نویسنده مسئول).
2 دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار، گرمسار، ایران.
3 کارشناس و پژوهشگر ارشد جمعیت شناسی.
چکیده
استقرار سیستم ثبت وقایع حیاتی و آگاهی از تعداد و روند مرگ‌ومیر در گروه‌های مختلف سنی، یکی از مهمترین و اثربخش‌ترین راهبردهای جوامع برای افزایش طول عمر شهروندان خود بوده است. بااین‌حال، نواقص پوششی و محتوایی آمارهای ثبتی در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه، متخصصان حوزه جمعیت‌شناسی را ترغیب به ابداع روش‌های غیرمستقیم برآورد شاخص‌های جمعیتی نموده است. این روش‌ها، که از اواخر دهه 1950 میلادی توسعه یافتند، خصوصاً در حوزه مرگ‌ومیر بسیار مثمرثمر بوده‌اند. در این مطالعه، تلاش شد ضمن برآورد احتمالات بقاء و امید زندگی زنان و مردان ایرانی برای سال‌های سرشماری (1345-1395) با استفاده از روش غیرمستقیم بیوگی، کارآیی این روش در بستر آمارهای حاصل از سرشماری نیز ارزیابی شود. نتایج نشان داد که احتمالات بقاء و ارقام امید زندگی حاصل از روش بیوگی، خصوصاً برای زنان، با بیش‌برآوردی روبه‌روست. علل این بیش‌برآوردی را می‌توان در فراهم نبودن پیش‌فرض‌های روش بیوگی در آمارهای حاصل از سرشماری‌ در ایران و نیز در ناهمخوانی احتمالی الگوی سنی مرگ‌ومیر ایران با جداول عمر مدل استفاده‌شده در این مطالعه (جداول کول و دمنی - مدل غرب) جستجو نمود. پیشنهاد می‌شود کارایی روش بیوگی با استفاده از داده‌های حاصل از نمونه‌گیری (که در آن سؤالات متناسب با روش بیوگی گنجانده شده باشد) نیز امتحان شود و نتایج آن با نتایج مطالعه پیش رو مقایسه گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Application of the Widowhood Technique in Estimation of Adult Mortality in Iran

نویسندگان English

Ali Rahimi 1
Mansour Sharifi 2
Taha Nourollahi 3
1 Ph. D Candidate in Demography, Department of Social Sciences & Sociology, Faculty of Literature, Humanities & Social Sciences, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran; Research expert, Family Studies Department, National Institute for Population Research, Tehran, Iran, (Corresponding Author).
2 Associate Professor of Demography, Department of Social Scie󠇍nces, Islamic Azad University, Garmsar, Iran.
3 Demography Expert and Senior Researcher.
چکیده English

The establishment of vital events registration system and awareness of the number and trend of mortality across various age groups have been one of the most important and effective strategies for societies to increase the life expectancy of their citizens. However, the coverage and content deficiencies of registration statistics in many developing countries have encouraged demography specialists to invent indirect methods for estimating demographic indicators. These methods, developed since the late 1950s, have been particularly fruitful in the field of mortality. In this study, an attempt was made to estimate survival probabilities and life expectancy for Iranian men and women during the census years 1966-2016 using the indirect widowhood technique, and to evaluate the effectiveness of this method in the context of the statistics obtained from the census. The results showed that the survival probabilities and life expectancy figures obtained through the widowhood technique, especially for women, tend to be overestimated. The reasons for this overestimation can be found in the unavailability of widowhood technique assumptions in the statistics obtained from the census in Iran and also in the possible inconsistency of the age pattern of death in Iran with the life tables of the model used in this study (Coale and Demeney tables - Western model). It is suggested to test the efficiency of the widowhood technique using sample survey data (where questions appropriate to the widowhood technique are included) and that the results be compared with those from this study.

کلیدواژه‌ها English

Indirect Estimation
Widowhood Technique
Adult Mortality
Iran
آقا، هما (1387). محاسبه جدول عمر خلاصه و کامل استان‌های ایران برای سال 1385. گزارش طرح پژوهشی، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
ترکاشوند مرادآبادی، محمد (1400). برآورد پوشش ثبت مرگ‌ومیر بزرگ‌سالان در نظام ثبت احوال ایران در دوره زمانی 1375 تا 1395: کاربرد روش توسعه‌یافته نسل‌های منقرض فرضی. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 16(31)، 287-313.  https://doi.org/10.22034/jpai.2022.546069.1210
حسینی، حاتم و رضایی، مهدی (1381). بسته نرم‌افزاری سازمان ملل برای اندازه‌گیری مرگ‌ومیر (MORTPAK-LITL). چاپ اول، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی‌سینا.
حسینی، حاتم، ترکاشوند مرادآبادی، محمد، و عزیزی شاکر، عاطفه (1399). برآورد پوشش ثبت مرگ و ساخت جدول عمر مستقیم برای استان‌های ایران در دوره 1390-1395. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 15(30)، 75-105. https://doi.org/10.22034/jpai.2021.529530.1183
زنجانی، حبیب‌اله (1376). تحلیل جمعیت‌شناختی. چاپ اول، انتشارات سمت.
زنجانی، حبیب‌اله (1379). جدول‌های مرگ‌ومیر ایران. فصلنامه تأمین اجتماعی، سال 2، شماره 1، صص 55-72. https://qjo.ssor.ir/article_51738.html
زنجانی، حبیب‌اله (1392). ارزیابی ثبت اطلاعات وقایع حیاتی (ولادت، مرگ و مهاجرت‌های داخلی) مکان‌محور. تهران: سازمان ثبت احوال کشور، دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی.
زنجانی، حبیب‌اله و کوششی، مجید (1371). بررسی مرگ‌ومیر در ایران در مطالعات مربوط به تحول جمعیت در طرح‌ریزی کالبدی ملی از سال 1365الی 1400. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
زنجانی، حبیب‌اله و نوراللهی، طه (1379). جداول مرگ‌ومیر ایران برای سال 1375 (بر حسب جنس در کل کشور و استان‌ها به تفکیک شهری و روستایی). تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
سازمان ثبت احوال کشور (1400). سالنامه آمارهای جمعیتی 1399 (کتاب الکترونیکی). تهران: سازمان ثبت احوال کشور.
سازمان ملل متحد (1382). روش‌های غیرمستقیم برآورد شاخص‌های جمعیتی (راهنمای گام‌به‌گام برآورد مرگ‌ومیر کودکان). ترجمه حاتم حسینی، تهران: انتشارات مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
ساسانی‌پور، محمد (1391). پوشش ثبت مرگ‌ومیر بزرگ‌سالان با استفاده از روش موازنه رشد براس در سال 1385: استان‌های مرکزی و بوشهر. مجله بررسی آمار رسمی ایران، 23(2)، 243-254. URL:http://ijoss.srtc.ac.ir/article-1-47-fa.html
سرایی، حسن (1391). جمعیت‌شناسی و جمعیت ایران (گزیده مقاله‌ها). تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
شمس، حسن (1361). جدول امید زندگی در ایران (جداول عمر). تهران: مرکز آمار ایران.
طاهریان‌فرد، ساحل (1385). برآورد و ارزیابی احتمال بقاء مردان بزرگ‌سال (20-59 ساله) در استان‌های مختلف کشور با روش بیوگی. مجموعه مقالات سومین همایش انجمن جمعیت‌شناسی ایران (29 و 30 آذر 1384)، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
کمیجانی، اکبر، کوششی، مجید، و نیاکان، لیلی (1392). برآورد و پیش‌بینی نرخ مرگ‌ومیر در ایران با استفاده از مدل لی – کارتر. پژوهشنامه بیمه، 28(4)، 1-25. https://doi.org/10.22056/ijir.2013.04.01
کوششی، مجید (1385). نیاز مستمر به داده‌های سرشماری در بررسی‌های خاص جمعیتی در ایران (با تأکید بر باروری و مرگ‌ومیر). مجموعه مقالات سومین همایش انجمن جمعیت‌شناسی ایران (29 و 30 آذر 1384)، تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
کوششی، مجید، و ترکاشوند مرادآبادی، محمد (1395). تعدیل اریب برآورد مرگ‌ومیر کودکان با استفاده از روش براس-تراسل و رویکرد نسل‌های فرضی بین دو سرشماری در ایران. دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، 2(1)، 5-36.  https://jips.nipr.ac.ir/article_89361.html
کوششی، مجید، و ترکاشوند مرادآبادی، محمد (1396). بررسی انطباق الگوی سنی مرگ‌ومیر در ایران با جداول عمر مدل. دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، 3(1)، 39-63. https://jips.nipr.ac.ir/article_89809.html
مرکز آمار ایران (1345-1395). نتایج سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن سال‌های 1345-1395. تهران: انتشارات مرکز آمار ایران.
مرکز آمار ایران (1382). مرگ‌ومیر کودکان در ایران: روندها و شاخص‌ها (1400-1335). تهران: مرکز آمار ایران.
مرکز آمار ایران (1400). شاخص‌های جمعیتی ایران در گذر زمان 95-1335. چاپ اول، تهران: مرکز آمار ایران.
ملک‌افضلی، حسین (1377). امید زندگی مردان و زنان ایران در سال 1375. مجله حکیم، 1(2)، 107-110. https://hakim.tums.ac.ir/index.php?slc_lang=en&sid=1
مهریار، امیرهوشنگ و طاهریان‌فرد، ساحل (1385). تخمین و ارزیابی گزارش مرگ‌ومیر کودکان در استان‌های مختلف کشور با استفاده از روش فینی. مجموعه مقالات سومین همایش انجمن جمعیت‌شناسی ایران (29 و 30 آذر 1384)، انتشارات مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
میرزایی، محمد (1384). جمعیت و توسعه با تأکید بر ایران (ده‌ مقاله). تهران: مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه.
میرزایی، محمد و همکاران (1375). برآورد و تحلیل شاخص‌های حیاتی (ازدواج، باروری و مرگ‌ومیر) بر اساس اطلاعات وآمارهای سرشماری‌های 1365 و 1370. تهران: بخش تحقیقات جمعیت‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
میرزایی، محمد، و علیخانی، لیلا (1386). برآورد سطح و بررسی عوامل مؤثر بر مرگ‌ومیر شهر تهران در سال 1384 و روند تحولات اپیدمیولوژیکی آن در سی سال اخیر. نامه انجمن‌جمعیت‌شناسی ایران، 2(3)، 30-60. https://www.jpaiassoc.ir/
نوراللهی، طه (1371). جدول عمر جمعیت کشور، سال 1365. مجموعه مقالات نخستین کنفرانس آمار ایران، دانشگاه صنعتی اصفهان.
نوراللهی، طه (1376). سطح و روند مرگ‌ومیر در ایران طی سال‌های 1352-1373. مجموعه مقالات سومین کنفرانس آمار ایران (جلد سوم)، تهران: چاپ انجمن آمار و مرکز آمار ایران.
نوراللهی، طه (1382). مرگ‌ومیر کودکان در ایران: روندها و شاخص‌ها (1335-1400). تهران: انتشارات مرکز آمار ایران و دفتر صندوق جمعیت سازمان ملل.
نوراللهی، طه و نوروزی، مجید (1372). شاخص‌های عمده حیاتی استان‌های کشور به روش غیرمستقیم. تهران: انتشارات مرکز آمار ایران.
نهاپتیان، وارتکس و حبیب الله خزانه (1353). میزان‌های حیاتی ایران: مرگ‌ومیر، باروری، رشد جمعیت، جداول عمر، انتشارات دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی دانشگاه تهران (گزارش شماره 1992).
Arriaga, E. E. (1994). Population Analysis with Microcomputers Presentation of Techniques, Vol. 1. Bureau of Census, USAID and UNFPA, November.
Bhat, P. N. M. (1998). Demographic estimates for post-independence India: A new integration. Demography India, 27, 23-57.
Bobak, M., Murphy, M., Pikhart, H., Martikainen, P., Rose, R., & Marmot, M. (2002). Mortality patterns in the Russian Federation: indirect technique using widowhood data. Bulletin of the World Health Organization, 80(11), 876–881.
Hill, K. (1977). Estimating Adult Mortality Levels from Information on Widowhood, Population Studies, Vol. 31, No. 1, pp: 75-84. https://doi.org/10.2307/2173489
Hill, K. (1999). The measurement of adult mortality: an assessment of data availability, data quality and estimation methods. In: Chamie J, Cliquet RL, editors. Health and mortality: issues of global concern. New York: United Nations Population Division, p.72-83.
Hill, K., & Choi, Y. (2004). Death Distribution Methods for Estimating Adult Mmortality: Sensitivity Analysis with Simulated Data Errors.” In: Proceedings of the Adult Mortality in Developing Countries, California: The Marconi Center, Marin County, 8-11.
Hill, K., & Trussell, J. (1977). Further Developments in Indirect Mortality Estimation. Population Studies, 31(2), 313. doi:10.2307/2173920
Hill, K., You, D., & Choi, Y. (2009). Death distribution methods for estimating adult mortality: Sensitivity analysis with simulated data error. Demographic Research, 21(9), 235-254. https://doi.org/10.4054/DemRes.2009.21.9
Malaker, C. R. & Crook, N. R. (1989). Use of widowhood data for investigation of mortality differentials in West Bengal: a district level analysis. Demography India, 18, 121-129.
Malaker, C. R. (1986). Estimation of adult mortality in India: 1971-81. Demography India, 15, 126135.
Murugesan, P. (2022). Adult male mortality in India: An application of widowhood method. International Journal of Statistics and Applied Mathematics, 7(6), 10-18. https://www.mathsjournal.com/archives/2022/vol7/issue6/PartA/7-4-30
Noorollahi, Taha (1995). Level, Trend and Differential of Mortality in Iran,193-1990 Miips, Bombay, India.
Saikia, N., Singh, A., & Ram, F. (2013). Adult Male Mortality in India. Asian Population Studies, 9(3), 244–263. https://doi:10.1080/17441730.2013.785720
Srinivasan, K. (2014). Training manual on demographic techniques - New Delhi UNFPA 2014 - x, 215. Available in: http://3.110.1.20:8081/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=111136
Timæus, Ian. M., Dorrington, R. & Hill, K. (2013). Introduction to adult mortality analysis. In: Moultrie, T., Dorrington, R., Hill, A., Hill, K., Timæus, I., & Basia, Z. (eds.) Tools for Demographic Estimation. International Union for the Scientific Study of Population, Paris, pp. 191-194. ISBN 978-0-620-57491-4
United Nations (1983). Manual X: Indirect techniques for demographic estimation
(United Nations publication, Sales No. E.83.XIII.2
United Nations (2002). Methods for Estimating Adult Mortality, Population Division, Department of Economic and Social Affairs, United Nations Secretariat. ESA/P/WP.175, 1 July 2002.

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 30 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 10 آبان 1403