مطالعات جمعیتی

مطالعات جمعیتی

واکاوی مهاجرت‌‌های بین‌استانی در ایران طی دوره زمانی 1395-1385

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
قربان حسینی
دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران؛ کارشناس پژوهشی، گروه مهاجرت و شهرنشینی، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/jips.2024.481462.1243
چکیده
شواهد آماری بیانگر بالا بودن میزان مهاجرت‌های داخلی ایران و تغییر الگوی جریان این مهاجرت‌ها به‌سمت افزایش مهاجرت‌های بین‌‌استانی طی سال‌های اخیر است. هدف این مطالعه، واکاوی تحولات، الگوها، اثربخشی و مسیرهای مهاجرت بین‌استانی کشور طی دوره 1385-1395 بود.  بدین منظور از روش تحلیل ثانویه داده‌های مهاجرت 31 استان‌ کشور بهره گرفته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند، طی دوره‌های مذکور همواره برخی استان‌ها مهاجرفرست درحالیکه بعضی مهاجرپذیر بوده‌اند. استان‌های یزد، البرز و سمنان، بالاترین نسبت مهاجرپذیری به مهاجرفرستی را داشته‌اند. مهاجرپذیری و مهاجرفرستی استان‌ها از سطح توسعه‌یافتگی آنها تأثیر پذیرفته است. طی دوره‌های مورد مطالعه، میزان اثربخشی مهاجرت در بازتوزیع فضایی جمعیت در استان‌های ‌غربی، مرکزی و جنوب‌شرقی بیشتر و در استان‌های شرقی کشور کمتر بوده است.اثر مهاجرت‌های بین‌استانی در بازتوزیع جمعیت نیز تاحدودی افزایش یافته است. طی دوره 1385-1390، از حجم مهاجرت‌ها به پایتخت کاسته شده و بر حجم مهاجرت‌ها به فواصل کوتاه و به کلان‌شهرهای منطقه‌ای افزوده شده است، درحالیکه طی دوره 1390-1395، عکس آن اتفاق افتاده است. در هر دو دوره، نقش استان‌های کلان‌شهری منطقه‌ای در جذب مهاجران استان‌های همسایه (همانند استان خراسان‌‌ رضوی در جذب مهاجران خراسان‌‌شمالی، جنوبی و سیستان‌‌وبلوچستان و...) قابل مشاهده است. استان تهران و استان‌های همجوار با بُعد مسافت کمتر، مقصد اکثر مهاجرت‌های بین ‌استانی بوده‌اند. نتایج نشان می‌دهند جریان مهاجرت بین‌استانی کشور به‌شدت متأثر از راهبردها و سیاست‌گذاری‌های دولت در استان‌ها بوده و این موضوع نقش زیادی در شکل‌گیری بازتوزیع فضایی جمعیت در کشور دارد.
کلیدواژه‌ها
مهاجرت بین‌استانی
الگوهای مهاجرت
مسیر مهاجرتی
اثربخشی مهاجرت

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of Inter-Provincial Migrations in Iran During 2006-2016

نویسنده English

Ghorban Hosseini
Ph. D Candidate in Demography, Department of Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran; Research expert, Migration and Urbanization Department, National Institute for Population Research, Tehran, Iran, (Corresponding Author).
چکیده English

 Statistical evidence indicates a high rate of internal migration in Iran and a shift in the pattern of these migrations toward an increase in inter-provincial migration in recent years. The aim of this study is to analyze the changes, patterns, effectiveness and routes of inter-provincial migration in the country during the period 2006-2016. For this purpose, the secondary analysis method of migration data from 31 provinces of the country has been used. The findings show that during the mentioned periods, some provinces have consistently been migrant-sending, while some have been migrant-receiving. The provinces of Yazd, Alborz, and Semnan have had the highest ratio of immigration to emigration. The migration reception and sendingof provinces have been affected by their level of development. During the studied periods, the intensity of migration in the spatial redistribution of the population has been higher in the western, central, and southeastern provinces and lower in the eastern provinces of the country. The effect of inter-provincial migration on population redistribution has also increased to some extent. During the period 2006-2011, the volume of migration to the capital decreased, and the volume of migration to short distances and to regional metropolises increased, while during the period 2011-2012, the opposite occurred. In both periods, the role of regional metropolitan provinces in attracting migrants from neighboring provinces (such as Khorasan Razavi Province in attracting immigrants from North Khorasan, South Khorasan, Sistan and Baluchestan, etc.) is evident. Tehran Province and its neighboring provinces with shorter distance dimensions have been the destinations for most interprovincial migrations. The results show that the flow of interprovincial migration in the country has been strongly influenced by government strategies and policies in the provinces, and this has played a significant role in shaping the spatial redistribution of the population in the country.

کلیدواژه‌ها English

Migration Inter-Provincial
Migration Patterns
Migration Routes
Migration Effectiveness
اوبرای، ا. س (1370). مهاجرت، شهرنشینی و توسعه. ترجمه: فرهنگ ارشاد، تهران، انتشارات مؤسسه کار و تأمین اجتماعی.
پاپلی یزدی، محمدحسین، و رجبی سناجردی، حسین (1382). نظریه‌های شهر و پیرامون. تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
پرسا، رولان‌ (1980). جمعیت­شناسی ‌اجتماعی. ترجمه منوچهر محسنی، چاپ اول تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
تودارو، مایکل (1367). مهاجرت‌های داخلی در کشورهای در حال توسعه. ترجمه: مصطفی سرمدی و پروین رئیسی فرد، تهران: مؤسسه کار و تأمین اجتماعی.
زنجانی، حبیب‌الله (1376). تحلیل جمعیت‌شناختی. تهران: انتشارات سمت.
زنجانی، حبیب‌الله (1380). مهاجرت. تهران: انتشارات سمت.
شهبازین، سعیده (1397). مهاجرت داخلی ایران: نقش مهاجرت داخلی در بازتوزیع جمعیت در شهرستان‌های کشور طی دوره 1395-1375. رساله دکترای جمعیت‌شناسی دانشگاه یزد.
 صادقی، رسول (1401). بیکاری، توسعۀ نابرابر منطقه‌ای و الگوهای فضایی مهاجرت داخلی در ایران. پژوهش انحرافات و مسائل اجتماعی، 2 (3)، 65-41. https://risi.ihss.ac.ir/Article/38107/FullText
صادقی، رسول، و شکریانی، محسن (1395). تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی­ـ بین­شهرستانی در ایران. فصلنامه توسعه محلی (روستایی- شهری)، 8 (2)، 252-227. 10.22059/jrd.2016.63067
عبداله­زاده، غلامحسین، و شریف­زاده، ابوالقاسم (1391). سطح‌بندی توسعه منطقه‌ای در ایران: کاربرد رهیافت شاخص ترکیبی. فصلنامه‌ مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، 13، 62-41. https://www.sid.ir/paper/153051/fa
فرجادی، غلامعلی (1382). مهاجرت و اشتغال در استان تهران. تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان تهران.
قاسمی‌اردهایی، علی، محمودیان، حسین، و نوبخت، رضا (1396). تحلیل علل مهاجرت‌های داخلی ایران در سرشماری‌های 1385 و 1390. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(3)، 390-375.  10.22059/jisr.2017.141758.317
قاسمی اردهایی، علی، و کرد زنگنه جعفر (1396). تحلیل جریان‌های مهاجرت به مناطق ۲۲‌گانه‌ی شهر تهران. مجله بررسی‌های آمار رسمی ایران، ۲۸(۲)، ۲71-۲47. http://ijoss.srtc.ac.ir/article-۱-۲۴۴-fa.html
لوکاس، دیوید و پاول میر (1381). درآمدی بر مطالعات ­جمعیتی. ترجمه حسین محمودیان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
محمودیان، حسین، و مشفق، محمود (1387). بررسی تغییرات ساختار مکانی مهاجرت‌های بین منطقه‌ای در ایران طی دوره 1355-1385. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 3(6)، 117-87. 10.22059/jisr.2017.141758.317
مرکز آمار ایران (1376). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال 1375. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور.
مرکز آمار ایران (1386). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال 1385. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور.
مرکز آمار ایران (1391). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال 1390. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور.
مرکز آمار ایران (1396). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال 1395. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور.
مشفق، محمود (1387). بررسی سطوح و روندهای مهاجرت‌های داخلی در ایران و عوامل مؤثر بر آن در دوره 1385- 1355. رساله دکتری جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران.
Bell, M., Blake, M., Boyle, P., Duke- Williams, O., Rees, P., Stillwell,  J., &  Hugo, G. (2002). Cross-National Comparison of Internal Migration: Issues and Measures. Journal of the Royal Statistical Society,165 (3), 435 -464. https://academic.oup.com/jrsssa/article/165/3/435/7084079
Bell, M., & Muhidin, S. (2009). Cross-national comparisons of internal migration. Human Development Research Paper 2009/30. UN Department of Economic and n Social Affairs, Population Division: New York.
Bonifazi, C., & Heins, F. (2000). Long-term trends of internal migration in Italy. Population, Space and Place, 6(2), 111-131.https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1220(200003/04)6:2<111::AID-IJPG172>3.0.CO;2-L
Brown, D., Muhidin, S., Bell, M., & Wilson, T. (2006). The Structure of Internal Migration in Australia. Working Paper in Demography No. 45, Queensland Centre for Population Research. the University of Queensland.
Castles, S., & Miller, M. (2003). The Age of Migration, 3nd edition, MacMillan, London.
Clayton, C. (1977). Interstate Population Migration Process and Structure in the United States (1935-1970). The Professional Geographer, 29(2), 177-181. https://doi.org/10.1111/j.0033-0124.1977.00177.x
Glem, H. & Miller, J. (1994). People on the Move. Trends and Prosspects in Distract Migration Flows. Journal of Economic Review, 79(3), 39-54. https://ideas.repec.org/a/fip/fedker/y1994iqiiip39-54nv.79no.3.html
Rees, P., Bell, M., Kupiszewski, M., Kupiszewska, D., Ueffing, P., Bernard, A., CharlesEdwards., E., & Stillwell, J. (2016). The Impact of Internal Migration on Population Redistribution: an International Comparison. Population, Space and Place, 23 (6), e2036. https://doi.org/10.1002/psp.2036
Tomita, S., & Hayashi., Y. (2006). Spatial Analysis of Centralization and Decentralization in the Population Migration Network. Conference: Asia-Pacific Symposium on Information Visualisation, APVIS 2006, Tokyo, Japan, February 1-3, 2006. https://www.researchgate.net/publication/221536281_Spatial_analysis_of_centralization_and_decentralization_in_the_population_migration_network
Wilson, F. (1987). Metropolitan and Nonmetropolitan Streams: 1935-1980. Demography, 24 (2), 211-228. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3301425/
Zelinsky, W. (1971). The Hypothesis of the Mobility Transition. Geographical Review, 61(2), 219-249. https://www.jstor.org/stable/213996

  • تاریخ دریافت 11 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 19 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 27 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 01 دی 1401