مطالعات جمعیتی

مطالعات جمعیتی

برآورد اثرات سناریوهای مختلف پیش‌بینی مهاجرت بر ساختار سنی در ایران تا سال 1420

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
محمود مشفق 1
جواد شجاعی 2
1 دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 عضو هیئت علمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران.
10.22034/jips.2025.498109.1252
چکیده
این مقاله به برآورد تأثیر تراز مهاجرت بر ساختار سنی جمعیت ایران تا سال 1420 می‌پردازد. با استفاده از مدل‌ها و روش‌های جمعیت‌شناختی و داده‌های سرشماری دهه‌های اخیر، تغییرات شاخص‌های سنی در سناریوهای مختلف مهاجرتی تحلیل شده است. نتایج نشان می‌دهند که میزان خالص مهاجرت کشور در دوره زمانی 1400- 1395 سالانه معادل 9/1- در هزار بوده است. بر اساس سناریوهای مهاجرتی این پژوهش، تراز خالص مهاجرت کشور بین صفر تا 4- در هزار درنظر گرفته شده است. در صورت افزایشی شدن تراز منفی خالص مهاجرتی و رسیدن آن به 4- در هزار تا سال 1420، میانه سنی جمعیت از 40 به 46 سال و شاخص سالخوردگی از 35 به 138 نفر سالمند به ازای هر 100 نفر جمعیت جوان افزایش می‌یابد. در مقابل، در سناریوی کاهشی تراز منفی خالص مهاجرتی و صفر شدن آن تا سال 1420، میانه سنی حدود 40 سال و شاخص سالخوردگی به 75 نفر سالمند به ازای هر 100 نفر جمعیت جوان افزایش می‌یابد. نتایج نشان‌ می‌دهد که الگوی تغییرات خالص مهاجرتی کشور می‌تواند بر روند جوانی و سالخوردگی و الگوی تغییرات هرم سنی معنادار باشد. سیاست‌های علمی و منطقی تعدیل روند تراز منفی مهاجرت می‌تواند به حفظ سرمایه انسانی، بهبود باروری، و کاهش سرعت سالخورده شدن جمعیت کمک کند. تدوین سیاست‌های عقلائی و علمی کاهش مهاجرفرستی کشور نه‌تنها موجب حفظ سرمایه‌های انسانی کشور می‌شود، بلکه زمینه ترمیم هرم سنی جمعیت، بهبود سطح باروری و مقابله با سالخورده شدن جمعیت را فراهم می‌کند.
کلیدواژه‌ها
خالص (تراز) مهاجرت
مدل کاسترو
پیش‌بینی مهاجرت
برآورد خالص مهاجرت با روش مؤلفه‌های اصلی
ساختار سنی

موضوعات

عنوان مقاله English

Estimation of the Effects of Various Migration Projection Scenarios on the Age Structure in Iran Until 2041

نویسندگان English

Mahmoud Moshfegh 1
Javad Shojaei 2
1 Associate Professor of Demography, Department of Demography, Faculty of Social Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran (Corresponding author).
2 Assistant Professor in Sociology, Supreme Council of the Cultural Revolution, Tehran, Iran.
چکیده English

This article examines the effect of net migration on Iran's population's age distribution until 2041 in. Using demographic models and methods along with data from recent census decades, the changes in demographic indicators under various migration scenarios are analyzed. The findings indicates that Iran's net migration rate in the period from 2011 to 2016 was around -1.9 per 1,000 annually. Based on the migration scenarios of this study, Iran’s net migration rate may fluctuate between 0 and -4 per 1,000. If the negative net migration balance increases and reaches -4 per 1,000 by 2041, the median age of the population will rise from 40 to 46 years, and the aging index will increase from 35 to 138 elderly individuals per 100 young people. Conversely, in the scenario of a reduction in the negative net migration and balance to zero by 2041, the median age will remain approximately 40 years, while the aging index will increase to 75 elderly individuals per 100 young people. The findings reveal that the pattern of changes in the Iran's net migration can significantly influence the dynamics of population rejuvenation, aging trends, and the pattern of shifts in the age structure pyramid. Rational and scientific policies to mitigate the negative net migration balance could help preserve human capital, enhance fertility rates, and slow the pace of population aging. Developing rational and evidence-based policies to reduce Iran’s emigration not only ensures the retention of the nation’s human capitals but also facilitates the restoration of the population’s age structure, the improvement of fertility levels, and efforts to counteract population aging.

کلیدواژه‌ها English

Net (Balanced) Migration
Castro Model
Migration Projection
Net Migration Estimation Using Main Components Method
Age Structure
زنجانی، حبیب‌الله (1380). مهاجرت. تهران: انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
کوششی، مجید (1382). بررسی جریان‌های مهاجرتی استان تهران طی دوره‌های 65-1355 و 75- 1365 و اثر آن بر ساختار سنی و عرضه نیروی کار، معاونت پژوهشی دانشگاه تهران.
محمودیان، حسین (1401). مهاجرت در ایران، انتشارات سمت، چاپ اول.
محمودیان، حسین، و مشفق، محمود (1387). بررسی تغییرات ساختار مکانی مهاجرت‌های بین منطقه‌ای در ایران طی دوره 1355-1385. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 3(6)، 89-117.
مرکز آمار ایران (1385). گزارش نهایی نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385، سازمان برنامه و بودجه، تهران.
مرکز آمار ایران (1390). گزارش نهایی نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390، سازمان برنامه و بودجه، تهران.
مرکز آمار ایران (1395). گزارش نهایی نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395، سازمان برنامه و بودجه، تهران.
مشفق، محمود، و شکفته گوهری، محمد (1399). مطالعه وضعیت مهاجرت در شهرستان‌های مرزنشین ایران و اثرات سطح توسعه یافتگی بر آن. فصلنامه علوم‌اجتماعی، 27(88)، 109-144.
Alho, J. M. (2008). The effect of migration on the age structure and population growth. Demographic Research, 19, 123-152. https://doi.org/10.4054/DemRes.2008.19.6
Bartram, D. (2016). The impact of migration on the age structure of the European Union: Migration trends and their effects. Journal of European Social Policy, 26(4), 358-371. https://doi.org/10.1177/0958928716642681
Beaujot, R. (2002). Effect of Immigration on Demographic Structure. PSC Discussion Papers Series, 16(9).
Beine, M., Docquier, F., & Rapoport, H. (2008). Brain drain and human capital formation in developing countries: Winners and losers. *The Economic Journal, 118*(528), 631-652. https://doi.org/10.1111/j.1468-0327.2008.02112.x
Bengtsson, T., & Scott, K. (2010). The ageing population. In T. Bengtsson (Ed.), Population ageing: A threat to the welfare state? (pp. 7–22). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-12612-3_2.
Bujard, M. (2015). Consequences of Enduring Low Fertility–A German Case Study Demographic Projections and Implications for Different Policy Fields. Comparative Population Studies, 40(2). https://doi.org/10.12765/CPoS-2015-03en.
Castles, S., & Miller, M. J. (2009). The age structure and migration patterns in Western countries: Trends and impacts on labor markets and society. In The Age of Migration (4th ed., pp. 115-140). Guilford Press.
Chen, C.-Y. (2015). The effect of migration on the mean age of population: An application of Preston’s mean age of population improvement model. Journal of Family History, 40(1), 92–110. https://doi.org/10.1177/0363199014562711.
De Haas, H. (2010). Remittances, migration and social development. *UNRISD*. Retrieved from https://www.unrisd.org.
Fihel, A., Kaczmarczyk, P., & Okólski, M. (2018). The impact of migration on demographic structure in Poland: Emigration, fertility, and birth rates. Population Studies, 72(2), 45-60. https://doi.org/10.1080/00324728.2018.1447006.
Gauthier, A. H. (2019). Family policies and fertility: The case of Western Europe. Population and Development Review, 45(3), 456-478. https://doi.org/10.1111/padr.12245.
Golini, A., & Bartolomeo, A. (2009). The Impact of a Massive Migration Flow on the Regional Population Structure: The Case of Italy. Vienna Yearbook of Population Research, 7, 149–165. https://doi.org/10.1553/populationyearbook2009s149.
Horiuchi, S., & Preston, S. H. (1988). Age-specific growth rates: The legacy of past population dynamics. Demography, 25(3), 429–441. https://doi.org/10.2307/2061542.
https://www.wiley.com/en-us/Demography%3A+Measuring+and+Modeling+Population+Processes-p-9781557864512.
Kritz, M. M., Gurak, D. T., & Lee, M. (Eds.). (2011). International Migration and the Future of Populations and Labour in Europe. Springer Science & Business Media. https://doi.org/10.1007/978-90-481-8948-9.
Lee, R., & Mason, A. (2011). Population aging and economic growth: The effects of migration on the labor force and demographics. Population and Development Review, 37(1), 1-25. https://doi.org/10.1111/j.1728-4457.2011.00392.x.
Moore, E. G., & Pacey, M. A. (2004). Geographic dimensions of aging in Canada, 1991–2001. Canadian Journal on Aging / La Revue Canadienne Du Vieillissement, 23(S1), 5–21. https://doi.org/10.1353/cja.2004.0021.
Moore, E.G., & Pacey, M.A. (2004). Geographic dimensions of aging in Canada, 1991–2001. Canadian Journal on Aging / La Revue Canadienne Du Vieillissement, 23.(supplement), 5–21. https://doi.org/10.1017/S0714980804000059.
Murphy, M. (2016). Migration and aging: The effects of outmigration on demographic patterns in the UK. Journal of Population Economics, 29(3), 645-668. https://doi.org/10.1007/.
Murphy, M. (2016). The effect of long-term migration dynamics on population structure in England & Wales and Scotland. Population Studies, 70(2), 149–162. https://doi.org/10.1080/00324728.2016.1163506.
Murphy, M. (2017). Demographic determinants of population aging in Europe since 1850. Population and Development Review, 43(2), 257–283. https://doi.org/10.1111/padr.12073.
Myrskylä, M. (2020). The effects of immigration on population aging in Europe. European Journal of Population, 36(4), 479-501. https://doi.org/10.1007/s10680-020-09537-3.
Preston, S. H., Heuveline, P., & Guillot, M. (2001). Demography: Measuring and modeling population processes. Blackwell Publishers.
Preston, S. H., Himes, C., & Eggers, M. (1989). Demographic conditions responsible for population aging. *Demography, 26*, 691-704. https://doi.org/10.2307/2061444.
Skeldon, R., Wang, Y., & Cui, M. (2022). Immigration and Population Aging in Developed Countries. *Population and Development Review, 48*(1), 189-216. https://doi.org/10.1111/padr.12372.
Vallin, J. (2011). Vieillissement de la population [Population ageing]. In F. Meslé, L. Toulemon, & J. Véron (Eds.), Dictionnaire de démographie et des sciences de la population [Dictionary of demography and of population sciences] (pp. 506–508). Paris: Armand Collin.
Murphy, M. (2016). The effect of long-term migration dynamics on population structure in England & Wales and Scotland. Population Studies, 70(2), 149–162.
Parrado, E. A., & Morgan, S. P. (2008). Intergenerational Fertility among Hispanic Women: New Evidence of Immigrant Assimilation. Demography, 45(3), 651-671.

  • تاریخ دریافت 16 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 29 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1403
  • تاریخ انتشار 10 دی 1403