مطالعات جمعیتی

مطالعات جمعیتی

تحلیل جمعیتی تغییرات سن- زمان در سرمایه‌‌گذاری انسانی در ایران پساانقلاب (دوره 1397-1365)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
مهدی خلیلی 1
مجید کوششی 2
1 دانشجوی دکتری جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
10.22034/jips.2025.501097.1257
چکیده
یک وجه مهم از رشد اقتصادی که به‌طور غیرمستقیم و مستقیم با دگرگونی‌های جمعیتی به خصوص ساختار سنی مرتبط است بهره‌وری نیروی کار است که با سطح سرمایه‌گذاری در آموزش و سلامت رابطه مستقیمی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی سطح و روند سرمایه‌گذاری سرمایه انسانی در نقاط شهری ایران و رابطه آن با تغییرات جمعیتی انجام شده است. پس از ساختن نمایه‌های سنی مصرف آموزش و سلامت از منابع بخش خصوصی و عمومی، تغییرات سن- زمان با استفاده از روش لی-کارتر مدل‌سازی و تحلیل شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که سهم بخش عمومی (دولت) در آموزش در مقاطع ابتدایی در دهه 1390 افزایش یافته، اما هزینه‌های دانشگاهی عمدتاً بر دوش خانوار بوده تا دولت. مقایسه بخش سلامت و آموزش بین دولت و خانوار حاکی از آن است که در حالی که دولت به خصوص در سال‌های اخیر عمدتاً بر هزینه‌های آموزش تکیه کرده،‌ عمده هزینه‌های سلامت کودکان بر دوش خانوار است. مقایسه کوهورت‌های متولدین مختلف نیز نشان می‌دهد که بر خلاف کوهورت‌های قدیمی‌تر که هزینه آموزش آنها بر دوش خانوار بوده در کوهورت‌های جدید این هزینه بیشتر از سوی دولت پرداخت می‌شود. در نتیجه، یافته‌های بخش نسلی تا حد زیادی یافته‌های بخش مقطعی را تأیید می‌کند.
کلیدواژه‌ها
کاهش باروری
گذار سنی
بهره‌‌وری
آموزش
سلامت
مدل لی-کارتر
حساب‌‌های ملی انتقالات

موضوعات

عنوان مقاله English

Demographic Analysis of Age-Time Variation in Human Capital Investment in Post-Revolutionary Iran (1986-2018)

نویسندگان English

Mehdi Khalili 1
Majid Koosheshi 2
1 Ph. D Candidate in Demography, Department of Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Demography, Department of Demography, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran (Corresponding Author).
چکیده English

A crucial aspect of economic growth intricately linked to demographic changes, particularly age structure, is labor productivity which in turn, is directly influenced by the level of investment in education and health. This article investigates the level and trends of human capital investment in urban Iran and its association with demographic shifts. The National Transfer Accounts methodology was employed to construct private and public education and health consumption age profiles. The Lee-Carter method was then applied to model these per capita rates over time. Our findings reveal that government expenditure on education increased in the early 2010s. However, university expenses primarily remain the responsibility of households. Comparing government and household investments in health and education, we observed that while the government has predominantly focused on education expenses, particularly in recent years, the majority of children's health expenses are borne by households. An inter-cohort comparison further demonstrates that, unlike older cohorts where education costs were primarily borne by households; newer cohorts experience a greater government contribution. Consequently, the findings from the cohort analysis largely corroborate those from the cross-sectional analysis.

کلیدواژه‌ها English

Fertility Decline
Age Transition
Productivity
Education
Health
Lee-Carter
National Transfer Accounts
آقایی، مجید، رضاقلی زاده، مهدیه، و باقری، فریده (۱۳۹۱). بررسی تاثیر سرمایه انسانی بر رشد اقتصادی در استان های ایران.‎ فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی. شماره ۶۷.
ترحمی، فرهاد، و بلدی، متین (۱۳۹۷). بررسی و تحلیل نقش سرمایه انسانی، تغییرات ساختاری و برهم کنش آنها بر رشد اقتصادی. پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 24(4)، 25-43.‎
رجبی، مصطفی، نیک فر، نکیسا، و میرمحمدصادقی، جواد (۱۳۹۱). تحلیل اثر بلند مدت سرمایه انسانی و تحقیق و توسعه بر رشد اقتصادی ایران: ۱۳۸۶-۱۳۴۷. اقتصاد توسعه و برنامه­ریزی، 1(2).
صادقی، مسعود، و عمادزاده، مصطفی (۱۳۸۲). برآورد سهم سرمایه انسانی در رشد اقتصادی ایران طی سالهای 1345-1380. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 5(17)، 79-98.‎
صالحی، محمدجواد (۱۳۸۱). اثرات سرمایه انسانی بر رشد اقتصادی ایران.‎ فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی. ۲۳ و ۲۴.
کوششی، مجید، و نیاکان، لیلی (۱۴۰۰). برآورد و تحلیل نخستین سود جمعیتی در ایران. نامه انجمن جمعیت شناسی ایران،  16(32)، 7-39. ‎ https://doi.org/10.22034/jpai.2022.549641.1223
محبی میمندی، مهیار، کوششی، مجید، و سوری، علی (۱۴۰۱). رشد جمعیت، تغییر ساختار سنی و پیامدهای اقتصادی آن در ایران: تجزیه و تحلیل سهم گروه­های سنی. نامه انجمن جمعیت شناسی ایران، 17(34)، ۳۴۶-۳۰۹.
مرکز آمار ایران. www.amar.org
نیلی، مسعود، و نفیسی، شهاب (۱۳۸۲). رابطه سرمایه انسانی و رشد اقتصادی با تأکید بر نقش توزیع تحصیلات نیروی کار مورد ایران سال های 1345-1379. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 5(17)، 1-31.‎ https://doi.org/10.22034/jpai.2023.563001.1253
یاوری، کاظم، و سعادت، رحمان (۱۳۸۱). سرمایه انسانی و رشد اقتصادی در ایران (تحلیل علی). پژوهش­های اقتصادی. 1(5 و 6).
Fertig, M., Schmidt, C. M., & Sinning, M. G. (2009). The impact of demographic change on human capital accumulation. Labour Economics, 16(6), 659-668.
Fougère, M., Harvey, S., Mercenier, J., & Mérette, M. (2009). Population ageing, time allocation and human capital: A general equilibrium analysis for Canada. Economic Modelling, 26(1), 30-39.
Girosi, F., & King, G. (2007). Understanding the Lee-Carter mortality forecasting method. Gking. Harvard. Edu.
Jiménez-Fontana, P. (2017). Challenges to increase female labor force participation: Gender inequality in Costa Rica. DPRU, University of Cape Town.
Lee, R. (2011). Population aging and the generational economy: A global perspective.
Lee, R. D., & Carter, L. R. (1992). Modeling and forecasting US mortality. Journal of the American statistical association, 87(419), 659-671.
Lee, R., & Mason, A. (2009). Fertility, human capital, and economic growth over the demographic transition. European Journal of Population= Revue Europeenne de Demographie, 26(2), 159.
Ludwig, A., Schelkle, T., & Vogel, E. (2012). Demographic change, human capital and welfare. Review of Economic Dynamics, 15(1), 94-107.
Lutz, W., Crespo Cuaresma, J., Kebede, E., Prskawetz, A., Sanderson, W. C., & Striessnig, E. (2019). Education rather than age structure brings demographic dividend. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(26), 12798-12803.
Mason, A., Lee, R., & Jiang, J. X. (2016). Demographic dividends, human capital, and saving. The Journal of the Economics of Ageing, 7, 106-122.
Mason, A., Lee, R., Donehower, G., Lee, S. H., Miller, T., Tung, A. C., ... & Salas, I. (2009)
National Transfer Accounts Manual: Draft Version 1.0. Manuscript in www. ntaccounts. org.
Ross, J. (2004). Understanding the demographic dividend. POLICY Project Note.
Schultz, T. W. (1960). Capital formation by education. Journal of political economy, 68(6), 571-583.

  • تاریخ دریافت 01 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 13 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 23 بهمن 1402
  • تاریخ انتشار 23 بهمن 1403