مطالعات جمعیتی

مطالعات جمعیتی

باروری بالاتر، جمعیت جوان‌تر؟ تحلیل سناریویی تغییرات حجم و ساختار سنی جمعیت ایران تا سال 1444

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
استاد جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده‌ علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران، و استاد وابسته‌ گروه جامعه‌شناسی، دانشکده‌ علوم و هنر، دانشگاه نیپیسینگ، کانادا.
چکیده
در سیاست‌گذاری جمعیتی ایران، افزایش باروری اغلب معادل جوان‌سازی جمعیت و راهکار اصلی مهار سالمندی تلقی می‌شود؛ درحالی‌که افزایش موالید، تغییر حجم جمعیت و دگرگونی ساختار سنی پدیده‌هایی با سازوکارها و افق‌های زمانی متمایز هستند. این پژوهش با رویکرد کمّی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های پیش‌بینی بخش جمعیت سازمان ملل متحد (2024)، سه سناریوی باروری پایین، میانه و بالا را برای جمعیت ایران طی سال‌های 1404تا 1444مقایسه می‌کند. به‌منظور تبیین نظری الگوها، از مفهوم تکانه جمعیتی و رابطه گیلوت در نظریه جمعیت پایا استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تفاوت سناریوها در بلندمدت به واگرایی شدید حجم جمعیت منجر شده و در سال 1444 اختلاف دو سناریوی بالا و پایین به 26.7 میلیون نفر می‌رسد. در مقابل، واکنش ساختار سنی کاملاً نامتقارن است. اگرچه سهم کودکان به باروری حساس و سهم سالمندان در همه سناریوها روندی صعودی دارد، اما سهم جمعیت در سنین کار در تمامی سناریوها نزدیک به ۵۶ درصد باقی می‌ماند. این ایستایی ساختاری نشان می‌دهد که تکانه جمعیتی ناشی و وقفه نسلی، مانع جوان‌شدن سریع ساختار سنی می‌شود. بنابراین، افزایش باروری به‌تنهایی ضامن جوانی جمعیت نبوده و سیاست‌گذاری جمعیتی نیازمند رویکردی جامع‌نگر، سازگار با واقعیت سالمندی و متمرکز بر بهره‌وری نیروی کار است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Higher Fertility, Younger Population? A Scenario Analysis of Changes in Iran’s Population Size and Age Structure up to 2065

نویسنده English

Hatam Hosseini
Professor of Demography, Department of Social Sciences, Faculty of Economics & Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran, and Adjunct Professor, Department of Sociology, Faculty of Arts and Sciences, Nipissing University, North Bay, ON, Canada.
چکیده English

In Iran’s population policy, fertility enhancement is often regarded as equivalent to population rejuvenation and the primary strategy for counteracting population ageing. However, increases in births, changes in population size, and changes in age structure are distinct demographic processes with different time horizons. Using a quantitative-analytical approach based on the United Nations World Population Prospects (WPP 2024), this study compares low, medium, and high fertility scenarios for Iran from 2025 to 2065. Demographic momentum and the Guillot relationship within stable population theory are utilized to theoretically interpret the structural patterns. Findings indicate that while fertility differences lead to substantial long-term divergence in total population size (reaching a 26.7-million-person gap between high and low scenarios by 2065), the age-structural response is highly asymmetric. Although the child share is sensitive to fertility and the elderly share rises across all scenarios, the working-age population share (15-64) remains remarkably stable near 56%. This structural inertia demonstrates that demographic momentum and generational lags preclude immediate population rejuvenation. Consequently, higher fertility alone cannot reverse population ageing, necessitating comprehensive policy planning adapted to ageing realities and focused on labor productivity.

کلیدواژه‌ها English

Fertility
Population rejuvenation
Age structure
Population momentum
Population policy
Iran

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 25 مهر 1405
  • تاریخ بازنگری 11 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 12 آبان 1405
  • تاریخ انتشار 15 آبان 1405